Cunda (Alibey Adası), idari bakımdan Balıkesir'in Ayvalık ilçesine bağlıdır. Ayvalık koyundaki irili ufaklı 22 adanın içerisinde yerleşime sahip tek ada Cunda'dır.Türkiye'nin Kuzey Ege Denizi'nde bulunan 3. büyük adasıdır.

Alibey Adası'nın bugünkü ismi, Kurtuluş Savaşı'nda padişahin 'Yunanlılara teslim olun' emrine karşı gelerek silahlı mücadeleye başlayan ilk birliğin kumandanı Yarbay Ali Çetinkaya'ya ithaftır. Ada daha önce Cunda ve Moshonisia (Kokuluada) isimleriyle tanınıyordu. Piri Reis'in Kitab-ı Bahriyes i'nde bahsettiği Yund Adalarının bu bölgeye ait olduğu tahmin edilmektedir.

Adanın nüfusu 2000 yılı itibariyle 5.000'dir. Ancak bu rakam yazın 20.000'e kadar çıkabilir. Adanın nüfusunun çoğunluğu Girit ve Midilli adalarından 1924 mübadelesi zamanında göç eden Türkler'den oluşmaktadır. Bu yüzden adanın yaşlı nüfusunun çoğu dünyada 15.000.000 kişinin konuştuğu Rumca-Yunanca'yı bilmektedir. Son yıllarda ada nüfusu, emeklilik günlerini sakin bir yörede geçirmek isteyen büyük şehir sakinleri tarafından arttırılmıştır.< BR>
Cunda Adası'nın anakaraya bağlantısı iki ayrı köprü ile sağlanmaktadır. Dolap Boğazı mevkiinde 1896 yılında inşa edilmiş olan Türkiye'nin ilk Boğaz Köprüsü, Cunda ve Lale Adalarını birleştirmektedir. Lale Adası ise anakaraya 1817 yılında denizin doldurulmasıyla yapılan 500 metrelik bir hemzemin bir köprü-yol ile bağlanmaktadır.

Cunda Adası son yıllarda yerli turizm merkezleri arasına girmiştir. Özellikle sahil şeridindeki rakı-balık restaurantları ve içki mezeleri ile bilinir. Günlük tekne gezileri sayesind e civar adalara ve adanın karadan ulaşılması zor bölgelerine gitmek mümkündür. Midilli Adası'na günü birlik seferler ise özellikle yaz aylarında yabancı turistlerin adaya ve Ayvalık'a gelmelerini sağlamıştır.

Ada ahalisinin turizm yanında iki büyük geçim kaynağı vardır: zeytincilik ve balıkçılık. Ada zeytinleri özellikle zeytinyağı üretimi için uygundur.

Cunda Adası doğal güzellikleri ve tarihi eserleri nedeniyle koruma altına alınmış ve 1976 yılında Ayvalık ve çevresindeki 17.900 hektarlık alan doğal ve ta rihi sit alanı olarak kabul edilmiştir. Cunda Adası'nda mübadele öncesinden, Rum Ortodoks cemaatinden kalma birçok kilise ve manastır mevcuttur. Bu yapıların koruma altına alınması ancak Cunda Adası'nın tanınması ve restorasyon için sermaye aktaracak sponsorların adada mülk satın almaları ile mümkün olabilmiştir. Son olarak 'Aşıklar Tepesi' olarak bilinen mevkiide bulunan değirmenin restorasyonu 2006 senesinde tamamlanmış ve ziyarete açılmıstır. Adada, halen restorasyon için sponsor bekleyen pek çok tarihi eser bulunmakt adır.

Adadaki tarihi binalardan bazıları aşağıdaki gibidir:

Camlı Manastır / Taksiyarhis Ta Camya: Ada merkezinden yaya olarak ve Patriça yolundaki Eksi Çeşme'nin solundaki yol izlenerek yarım saatte varılabilir.

Koruyan Meryem Manastırı / Panagias Tis Lekai: Ayvalık Dalyan Boğazından çıkışta sağda zeytin agaçlarının arasından gözüken boğaza hakim manzaralı restore edilmiş özel mülk.

Ay Işığı Manastırı / Ai Dimitr i Ta Salina: Patriça 2. köyden yürüyüşle 45 dakika mesafededir.

Ayos Apostolos Manastırı: Adaya giderken köprüyü geçtiğinizde soldaki sahil yoluna saptığınızda 500 metre mesafe sonra sağ yukarıdaki küçük tepeciktedir.

Tavuk Adası Manastırı / Ayiu Ionnu Tu Podromu: Cunda Adası'nın karşısındaki Tavuk Adası üzerinde inşa edilmiştir.

Güvercin Adası Manastırı / Ai Yorgi: Pateriça Körfezinin ortasında, andezitten oluşmuş küçük bir adanın üzerinde inşa edilmiştir.

İlyas Peygamber Manastırı / Profit Iliya: Köprünün Ada'ya giriş yönünde 200 metre sonra deniz tarafindadır; temel kalıntılarından az miktari geriye kalmıştır.

Kızlar Manastırı / Evangelistriya

Harvard ve Koç Üniversitelerinin ortak Osmanlı Türkçesi Yaz Okulu,1997 yılından beri Alibey Adası'nda gerçekleşmektedir.

Kaynak: Vikipedi